نشریه ثمر (وابسته به سازمان بازنشستگی کشوری) در هر شماره با یکی از این فرهیختگان افتخارآفرین و فعالان تأثیرگذار دوران بازنشستگی گفتگو میکند. در اینجا حاصل گفتگوی این نشره با«محمدهادی گلریز خاتمی» را می خوانید.
«محمدهادی گلریز خاتمی» در سال 1391 در هفتمین همایش 25 ذیالحجه به عنوان بازنشسته نمونه کشوری برگزیده شده است.
اینجانب متولد بهار سال 1328 در مهد فرهنگ و هنر، شیراز هستم. تولد در شهر خاتم و خاتم کاری در کنار این پیشینه خانوادگی بهترین شرایط را برای آموزش و یادگیری این هنر دیرپای ایرانی فراهم کرد و من از کودکی نزد استادان خانوادگی به یادگیری این هنر پرداختم. حدود 150 سال این حرفه نسل به نسل در خانواده دست به دست شده است. یکی از خاندانهای شیرازی که در زمینه هنر خاتم کاری دارای سابقه دیرین تاریخی است، خاندان گلریز خاتمی است. تحصیل ابتدایی را در دبستان رحمت شیراز انجام دادم. سال 1342 به اتفاق خانواده به تهران کوچ کردم. روزها کار میکردم و در دبیرستان آذر شبانه درس میخواندم. در دوران جوانی به آن میزان از توانایی و تبحر دست یافته بودم که برای ساختن تالار خاتم مجلس شورای ملی از طرف وزارت فرهنگ و هنر آن زمان
دعوت به کار شدم که 5 سال طول کشید و این کار شرایط استخدام من را در وزارت فرهنگ و هنر سابق و سازمان میراث فرهنگی فعلی در سال ۱۳۴۷ فراهم کرد. سال 1350 با اینکه کفالت پدر را داشتم اما پذیرفته نشد و به خدمت سربازی رفتم، چون محل خدمت تهران بود در ساعت بیکاری به کارم در تالار ادامه میدادم. سال 1352 در کارگاه شخصی خویش به ساخت و مرمت اشیاء خاتم پرداختم و مدت 16 سال سرپرست کارگاه خاتم سازمان میراث فرهنگی بودم. کار خاتم مراحل زیادی دارد و زمان بر است و کارهای بزرگ به صورت گروهی انجام میشود یکی از آن کارها مرمت و بازسازی کاخ مرمر بود که 3 سال باز سازی آن طول کشید. اینجانب حدود 20 سال به آموزش این هنر پرداخته و در کنار آموزش خانگی، از حضور در مراکز آکادمیک هنرهای سنتی نیز غافل نماندم.
در سال 1363 برای تهیه فیلم مستند آموزشی این رشته با تلویزیون همکاری داشتم. از سال ۱۳۶۴ در فرهنگستان هنر و شورای رزیابی هنرمندان سازمان میراث فرهنگی عضویت دارم. در سال 1366 نشان درجه 2 هنر و در سال ۱۳۷۷ موفق به دریافت نشان درجه یک هنر شدم تا سال ۱۳۷۹ که به درخواست خود بازنشسته شدم و تا کنون 49 سال یعنی نزدیک به نیم قرن است که به حرفه خانوادگیام اشتغال دارم. اینجانب حدود 20 سال به آموزش این هنر پرداخته و در کنار آموزش خانگی، از حضور در مراکز آکادمیک هنرهای سنتی نیز غافل نماندم.
دانشگاه های هنر و سوره از مراکزی است که در کنار آموزش و انتقال آموختههایم به نسل جدید، در تنظیم پایان نامه های دانشجویان صنایع دستی نیز با آنان همکاری داشتهام.
از فعالیتهای مهم هنری میتوانم علاوه بر مرمت و بازسازی تالار خاتم و کاخ مرمر که قبلا به آن اشاره شد، به بازسازی اتاق خاتم کاخ سبز و کاخ موزه سعد آباد اشاره کنم.
همکاری با پژوهشگاه علوم انسانی در رابطه با واژه نامه خاتم سازی و همکاری با سازمان صنایع دستی در زمینه استاندارد کردن خاتم در ایران، مسئول نظارت صندوق خاتم کاری ضریح مطهر امامین عسکرین در سال 1387 و برگزیده موسس فرهنگی اکو با عنوان پیشکسوت هنرهای سنتی در سال 1390 از دیگر فعالیتهای من در زمینه هنرهای سنتی است.
· شیرینترین خاطرات خود را از دوران خدمتتان بیان کنید.
کاخ مرمر که در سال 1311 ساخته شده حاصل تلاش 80 نفر از هنرمندان خاتم کار شیرازی بوده است و باز سازی آن توسط اینجانب بهترین اتفاق دوران کاری من محسوب میشود که توانستم خاتم کاری آن را به همان سبک انجام دهم.
· وقتی حکم بازنشستگیتان را دریافت کردید چه حسی داشتید؟
احساس من این بود که بازنشسته شوم وقتم آزاد میشود و میتوانم کار دلخواه خود را انجام دهم، فعالیتهایی که وقت انجام دادنش را نداشتم انجام دهم به طور مثال سفارش خاتم کاری یک تنبک را از طرف استاد کلهر گرفتم، در طی 70 سال گذشته کسی ساز موسیقی را خاتم نکرده بود و من اولین نفر بودم که این کار را کردم و سالها بعد یک تنبک دیگر را خاتم کردم. بازنشستگی به این معنی که در خانه بنشینم برای من پیش نیامد والان نسبت به آن زمان کارم بیشتر شده و روزی 10 - 12 ساعت مشغول کار هستم.
· به عنوان یک بازنشسته چه انتظاری از صندوق بازنشستگی کشوری دارید؟
خانواده بازنشستگان نسبت به دوران جوانی و ابتدای خدمت بزرگتر شده و به همان نسبت هم هزینهها افزایش یافته است و متاسفانه
حقوق بعضی از بازنشستگان کفاف این هزینهها را نمیدهد و اگر بازنشسته ای توان ادامه فعالیت شغلی نداشته باشد و مستاجرهم باشد با مشکل روبرو میشود، انتظار این است که صندوق بازنشستگی کشوری در مورد افزایش حقوقها گام اساسیتری بردارد، همانطور که در مورد بیمه طلایی درمان اقدام اساسی شد و هزینه درمان کاهش پیدا کرد.
· یک جمله خطاب به مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری بگویید.
کار خوبی است که مراسمی برگزار میشود و از مقام پیشکسوتان تجلیل میشود، آدم احساس میکند هنوز فراموش نشده است
و جای تشکر دارد. بعد از 50 سال خدمت مرا قابل دانستند و جزو پیشکسوتان هنرمند نمونه معرفی شدم واقعا تشکر میکنم چون باعث خوشحالی اینجانب و خانوادهام شد. فکر میکردم چون بازنشسته شدهام کسی مرا نه میبیند و نه کاری به کار من دارد.
· بازنشستگی را در یک جمله توصیف کنید؟
کسانی که بازنشسته میشوند باید به هر نحوی که شده تجربیات خود را به نسل جوانتر منتقل کنند تا تجربه آنها نیز افزایش یابد. کسانی که علاقمند هستند و به حضور شما میآیند تواضع به خرج دهید و تجربیات خود را در اختیارشان قرار دهید. بازنشستگی این نیست که کنج عزلت اختیار کنیم و کاری به دیگران نداشته باشیم، باید با نسل جوان در ارتباط باشیم.