یاعلی ذاتت ثبوت قل هو ا... احد نام تو نقش نگین امرا... الصمـــد
لم یلد از مادر گیتی و لم یولد چوتو لم یکن بعد نبی مثلت له کفواً احد
بحریست بی کرانه ، موجیست بی پایان ، خورشیدیست بی کسوف و مهتابیست بی خسوف .
آسمانیست پرستاره و دریائیست پرگوهر که عالم مفتخر به اوست کسیکه طلوع و عروجش درمقدسترین مکان هاست از عالی ترین مکان می آید و درعالی ترین مکان می رود ، آمدنش را هل هله ایست و رفتنش را ول وله ای و این اوست که نامش برتارک اعلی علیین حک شده است و صاحب علو درجات است .
و او کسی نیست جز بزرگ مرد تاریخ ،امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) حقیقتاً عالم علم لدنیست و قائل قول سلونی . او خسرو دنیا و دین است ، حجت الکبرای حق است و چه زیبا گفته اند که اصل ایمان است و جان فرائض ، روح احکام وسنن ، خصم ظلم وظالم ، وارث علم نبی ، کفو زهرای حزین و حبل المتین است .
او خدا جو و خدا گوست . سوره هل اتی درشأن اوست ، او الگوی عدالت و اسطوره شجاعت و نمونه عبادت و سمبل سخاوت است . واین واژه ها تنها با وجود او مفهوم و مصداق عینی پیدا می کند .
مرد عمل است و مجاهد میدان ، صدیق اکبر است و فاروق حق و باطل ، یعسوب الدین است و قائد الغر المحجلین . فاتح خیبراست و شافع محشر . حیدرکرار است و ساقی کوثر .
از القاب زیبای او اسدا... و یدا... و عین ا... و نورا... است .
علی (علیه السلام ) ابوتراب است و ابالحسنین ، امام المتقین و امیرالمؤمنین است.
اوکسی است که خداوند نامش را «علی» نهاد.
آری او علیست ، اعلی است ، ما سوی ا... است .
و اینها همه قطره ایست از دریایی بیکران معرفتش، گرچه معرفت امریست ذهنی و اگر بزرگترین محقق عالم ، همه عمرش را وقف تحقیق در زندگی علی (علیه السلام) کند و کتب بسیار دراین زمینه بنگارد با زهم به تمامی جوانب و ابعاد شخصیتی او نخواهد رسید و اینجاست که او مصداق انسان کامل است و گزاف نیست اگر بگوئیم علی کمال مطلق است . و ما را قدرت توصیف کمال مطلق نیست لکن از روی عشق به او ، و گام نهادن بر اولین پله وصل به او که همانا اندیشه در دریای معرفت عظیمش می باشد ، درحب او غوطه ور می شویم و به قول شاعر :
آب دریا را اگر نتوان کشید هم بقدر تشنگی باید چشید
از اینرو بمناسبت 13 رجب به 13 حدیث مهم در خصوص عظمت مولای موحدان حضرت علی (ع) اشاره میشود :
1- حدیث یوم الانذار ( روز هشدار )
پیامبر خدا براساس آیه قرآن که می فرماید : " و خویشان نزدیکت را هشدار بده "(1)مامور می شود خویشان خود را به اسلام دعوت کند . چون آنان با دعوت پیامبر (ص) گرد می آیند ، او می کوشد با فراهم آوردن مقدمات ، زمینه را برای رساندن و فهماندن پیام اصلی به جمع حاضر ، آماده گرداند . پس می فرماید :
" کدامتان مرا بر این کار ، یاری می دهد تا برادر و وصی و جانشین من در میان شما باشد ؟" (2)
در آن جمع تنها کسی که به این فراخوان ، پاسخ مثبت می دهد ، علی (ع) است .
پیامبر خدا پس از آن پاسخ مثبت می فرماید :
" این برادر و وصی و جانشینم در میان شماست . پس گوش به فرمان و مطیع او باشید ."(3)
و بدین سان ، پیامبر (ص) در آغازین روز دعوت علنی ، ولایت و امامت علی (ع) و نیز دست یاری او را در رسالت خویش ، رقم زد .
2- حدیث وصیت
وصیت ، برای تداوم راه و حراست مکتب ، سیره همارة رسولان الهی بوده است . پیامبر خدا نیز در موارد متعدد و مناسبت های مختلف وصایت را برای علی (ع) رقم زده است . از جمله چنین فرموده است :
" بی گمان هر پیامبری وصی و وارثی دارد و علی ، وصی و وارث من است ."(4)
کثرت این گونه گفته های پیامبر خدا درباره علی (ع) بدان سان بوده است که واژه (وصی) را برای علی (ع) توصیفی شناخته شده و بدون ابهام قرار داده است .
3- حدیث منزلت
از جمله شکوهمندترین عناوینی که پیامبر خدا با آن از علی (ع) یاد کرده است ، همسانی علی (ع) با ایشان در کار رهبری است . این گونه احادیث ، در قلم و بیان عالمان و محدثان ، به اقتضای صراحت کلام پیامبر (ص) به (احادیث منزلت ) مشهورند ، پیامبر خدا این جایگاه بلند علی (ع) را با عبارات مختلف طرح نموده است . از جمله با عبارت :
" تو برای من ، به منزله هارون برای موسی هستی جز آن که پیامبری پس از من نیست ."(5)
4- حدیث امارت
قرآن با صراحت تمام ، مومنان را به اطاعت از " اولوالامر" فراخوانده و پیروی از آنان را همسنگ اطاعت از خداوند و پیامبر (ص) داشته است .
مصداق های " اولوالامر" چه کسانی هستند ؟ بی گمان اولوالامر کسانی هستند که همانند پیامبر ، خداجوی ، حق پرست و عدالت گستر باشند و علی (ع) براساس احادیث متعدد نبوی ( احادیثی شگفت انگیز و شکوهمند و ارجمند) در قله این عنوان است .
در این احادیث نبوی ، از علی (ع) گاه به " امیر مومنان " و گاه به " امیر نیکان " و نیز با عنوان " امیر هر مومن ، پس از وفاتم " یاد شده است . این است که امام حسن (ع) در متن قرارداد صلح خود ، شرط می کند که نباید معاویه با عنوان " امیر مومنان " یاد شود .(6)
پیامبر خدا (ص) : خداوند مرا به پیامبری به سوی شما برانگیخت و به من فرمان داد که علی را به جای خویش بر شما امیر گردانم .(7)
5- حدیث امامت
امام که به لحاظ واژه شناسی ، همان " پیشرو ، پیشتاز ، سرپرست و پیشوای قوم و قبیله " است بی گمان ، در فرهنگ قرآنی و دینی پیشوای امت در ابعاد گوناگون و عهده دار اداره امور جامعه است و این حقیقت را می توان از دو نامه که میان مولا علی (ع) و معاویه مبادله شده است ، دریافت .
در سخنان پیامبر بر امامت مولا سخن رفته است :
" ای علی پس از من ، تو وصی و جانشین من و امام امت هستی "(8)
6- حدیث هدایت
پیامبر خدا باید فردای امتش را به گونه ای رقم زند که مردم ، به جای آب به دنبال سراب نروند .
این چنین است که علی (ع) را در جایگاه هدایت می نشاند و در تفسیر آیه قرآن : " تو تنها هشدار دهنده ای و هر قومی ، هدایتگری دارد " (9) علی (ع) را مصداق والای هدایتگر معرفی می کند :
" هشدار دهنده منم و هدایتگر ، علی بن ابی طالب است ."(10)
7- حدیث ولایت
از جمله عناوین شکوهمندی که در روایات و به ویژه در احادیث تفسیری دریاره علی (ع) به کار رفته است ، عنوان "ولی" است . در سخنان و آموزه های پیامبر خدا ، عنوان "ولی" و "ولایت" برای علی (ع) بسیار به کار رفته و این سخنان شکوهمند و تنبه آور ، در موارد و مواضع بسیاری بیان شده است که نخستین آنها ، مجمع کوچک ، اما سرنوشت ساز خویشاوندان پیامر (ص) است .
پیامبر خدا (ص) : هر که من موالی اویم ، پس علی مولای اوست ."(11)
پیامبر 3 بار این جمله را تکرار کرد و برای پذیرندگان ولایت علی (ع) و دوستداران و یاوران دعا کرد .
8- حدیث علم
چه کسی باید این گره ها را بگشاید و ناپیداها را در برابر دید جامعه بنهد ؟ چه کسی باید آیات الهی را تفسیر کند و آموزه های دین را به آنان بنمایاند ؟ پیامبر خدا که آیینش را جاودانه شمرده است ، مرجعیت فکری و علمی فردای امت را در روزی که خود در میان امت نیست ، به چه کسی وانهاده است ؟
احادیث نبوی بسیاری که در منابع کهن پراکنده اند و از جمله ، حدیث شکوهمند:
" من شهر دانشم و علی ، دروازه آن "(12)
نشانگر این است که پیامبر خدا ، این جایگاه بلند را برای علی (ع) رقم زده است .
9- حدیث عصمت
عصمت به معنای " مصونیت ازگناه ،خطا ، جهل و ناهنجاری های رفتاری" از ویژگیهای قطعی پیامبران الهی است .
متون متعددی در دست است که همگی یک پیام دارند و آن اینکه : علی (ع) به عنوان جانشین پیامبر خدا هیچ گاه نمی لغزد ، نمی شکند ، کژ نمی رود ، استوار است ، در نهایت سلامت است ، مستقیم است ، حق نگر و حق مدار است و .... علی (ع) عنوان افتخارآمیز " عصمت " را بر پیشانی دارد و بدین سان ، مردمان در الگوگیری ، پیروی و هدایتجویی از او در امان اند و آیین و دینشان به سلامت است .
پیامبر خدا (ص) : "ای پسر عباس ، به زودی مردم به چپ و راست می روند . چون اینگونه شد ، از علی و حزب او پیروی کن،که او با حق است و حق با اوست .آن دو از هم جدا نمی شوند تا درکنار حوض کوثر بر من در آیند."(13)
و همچنین پیامر خدا (ص) فرمودند : چون در چیزی اختلاف کردید ، با علی بن ابی طالب باشید .(14)
10-حدیث خلافت
پیامبر خدا از همان آغازین روزهای آشکار ساختن دعوت و گستراندن پیام خود ، به " خلافت " علی (ع) تصریح و تاکید کرد . می توان این تصریح و تاکید را ، در سخنان پیامبر (ص) در مواقع و مواضع متعدد ، مشاهده نمود که این نشانی است از هتمام پیامبر خدا به روشنت ساختن سرنوشت آینده امت
پیامر خدا (ص) : علی بن ابی طالب ، خلیفه خدا و خلیفه من و حجت خدا و حجت من است .(15)
11-حدیث سفینه
پیامبر خدا به روزها و روزگاری می اندیشید که مشعل فروزان حیاتش خاموش می شود ، اما امت باید راه را ادامه دهند .
در سخنی که به " حدیث سفینه " شهره است پیامبر می فرماید :
" مَثل اهل بیتم در میان شما ، همچون کشتی نوخ است ، هرکس به آن در آید ، نجات یابد و هرکس از آن بازماند ، هلاک گردد ."(16)
پس امت ، باید هشدار و بیدار باشید که تنها راه نجات درآمدن به " سفینه" اهل بیت (ع) است و چنگ زدن به آموزه های آنان
12-حدیث دوازده جانشین
از جمله احادیث مهم و شایان تدبر و توجه درباره چاره اندیشی برای آینده امت، احادیثی هستند که تعداد جانشینان پیامبر خدا را مطرح می سازند . این احادیث که فراوان نقل شده و با طرق مختلف و در نقل های گونه گون و صحیح آمده اند ، نشان می دهند که خلفای پیامبر خدا دوازده نفرند . یکی از نقل ها چنین است :
" این دین ، برقرار می ماند تا این که قیامت برپا شود و دوازده خلیفه بر شما فرمان برانند که همگی آنان از قریش اند ."(17)
این حدیث با نقل های بسیار و طرق گونه گونی که مورد تایید محدثان اهل سنت نیز قرار گرفته است ، هیچ پیامی جز گزارش ولایت علی (ع) و فرزندانش را ندارد و تصریحی بر خلافت علی (ع) پس از پیامبر خداست و نیز تاکیدی بر سیاست عظیم و استوار پیامبر (ص) در تعیین آینده حاکمیت و پیشوایی امت .
13-حدیث ثقلین
از جمله چاره اندیشی های رسول خدا برای آینده امت و جلوگیری از گسترش ضلالت و جهالت و حیرت در جامعه ، تلاش برای تعیین مرجع علمی و نشان دادن جهت گیری استوار برای حرکت های فکری و بیان چگونگی تفسیر قرآن و مکتب و سرچشمه آن است . شاید این حقیقت ، روشن ترین گونه خود را در " حدیث ثقلین " که از احادیث متواتر است نشان داده است . یکی از گونه های مختلف نقل این حدیث چنین است که پیامبر خدا (ص)فرمود :
" من در میان شما چیزی به یادگار می نهم که پس از من تا وقتی بدان چنگ زنید ، هرگز گمراه نگردید . یکی از آن دو ، بزرگ تر از دیگری است : کتاب خدا ، که ریسمانی کشیده شده از آسمان به زمین است و عترتم ، اهل بیتم . هرگز این دو از هم جدا نشوند تا در کنار حوض کوثر به من وارد آیند . پس بنگرید در نبودن من ، چگونه با آن دو رفتار می کنید ."(18)
دریغ که در این مقوله ما را مجال دل دادن به دیگر نداهای ملکوتی پیرامون امیرالمومنین (ع) نیست و گرنه هزاران ورق می توان در این باره نوشت و ما به همین مطالب بسنده می کنیم و دعا می کنیم توفیق زیارتش نصیب همه دلدادگانش شود .
مهدی غیاثی
منابع
1- شعرا آیه 214
2- المناقب ، ابن شهر آشوب . ج 1 ص 306
3- همان
4- تاریخ دمشق : ج 42 ص 392 ح 9005
5- الکافی : ج 8 ص 107 ح 80
6- علل الشرایع : ص 212 ح 2
7- الامالی صدوق : ص 492 ح 669
8- الامالی صدوق : ص 434 ح 573
9- رعد : آیه 7
10-الدراالمنثور : ج 4 ص 608
11-الکافی : ج 1 ص 287 ح 1
12-المستدرک علی الصحیحین : ج 3 ص 138 ح 4639
13-کفایه الاثر : ص 18
14-المناقب : ابن شهر آشوب : ج 2 ص 30
15-الامالی ، صدوق : ص 271 ح 299
16-المناقب ، ابن مغازلی : ص 132 ح 173
17-صیح مسلم : ج 3 ص 1453 ح 1822
18-سنن الترمزی : ج 5 ص 663 ح 3788 ( برای مصادر و روایات حدیث ثقلین به میزان الحکمه : ج 6 ص 203 – 262 مراجعه فرمایید )
و19-گزیده دانش نامه امیرالمومنین (ع) : محمدی ری شهری