توسعه ارتباطی روستاها با طعم عدالت گستری

بر اساس برنامه چهارم توسعه تا پایان سال 88 تعداد 10000 دفتر ICT روستایی در سطح کشور راه اندازی شود.
به اعتقاد کارشناسان، توسعه ICT روستائی نقش اساسی در پیشرفت کشور و توسعه متوازن روستاها داشته و محور تحقق عدالت اجتماعی می باشد .
بر همین اساس و در کشورمان، اقدام لازم جهت اخذ مجوز سرمایه‌گذاری و مطالعات امکان‌سنجی و طراحی مدل و ماموریت مراکز ICT در وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات به عمل آ‌مد و با استفاده از تجربیات سایر کشورها و همکاری مشاوران خبره وزارت و دانشگاه در اسفند 83 گزارش نهایی خدمات مشاوره پروژه تجهیز 10 هزار روستای کشور آماده و تصویب شد.
طرح پیشخوان دولت یا دفاتر ICT روستایی با هدف تهیه‌ی زیرساخت‌های راه‌اندازی دولت الکترونیکی برای سرویس‌دهی الکترونیکی به ده‌ هزار روستا در پایان برنامه‌ی توسعه‌ی سوم، مبلغ 250 میلیارد تومان اعتبار برای آن در نظر گرفته شد.
والبته بعد از این زمان نه تنها تلاش برای راه اندازی دفاتر و ارائه خدمات در آن ها صورت گرفته بلکه از 4 سال پیش تا کنون ارتباط رسانی به روستا ها نیز وارد فار جدیدی شد به گو نه ای که بسیاری از استان ها جشن نداشتن روستای بدون ارتباط خود را نیز برگزار کردند.
ایران ، الگویی برای جهانیان
به گفته صاحبنظران، تحقق عدالت اجتماعی و پاگیری دولت الکترونیکی از اهداف مهم این طرح ایجاد دفاتر ICT بود که وزارت ارتباطات، شرکت مخابرات ایران، پست و پست بانک نهایت تلاش خود را برای انجام این وظیفه مهم انجام دادند.
بر همین اساس، ایران به عنوان الگوی موفق برای سازمانهای مختلفی همچون یونسکو و بانک جهانی درآمده است و نشان برترین پروژه در موضوع خلاقیت و نوآوری e Asia در منطقه آسیا و اقیانوسیه را کسب کرده است .
ایران در حوزه توسعه ICT روستایی، جزو 5 کشور برتر جهان و دارای سند راهبری توسعه بوده و با اجرای پروژه 10 هزار دفتر ICT روستایی که تاکنون حدود 9 هزار دفتر آن به مرحله بهره برداری رسیده، بستر مناسبی را جهت جهش در این زمینه فراهم آورده است.
یک دفتر و یک دنیا خدمت
بر اساس اطلاعات موجود، تاکنون حدود 9 هزار دفتر ICT روستایی در کشور ایجاد شده است که از این تعداد حدود 2 هزار دفتر تا پایان سال 85، 3 هزار دفتر در سال 86، 3 هزار دفتر در سال 87 و و مابقی در سال جاری زیر بار رفتند که به گفته مسوولان، پیش از پایان سال، این عدد به 10 هزار دفتر خواهد رسید.
در حال حاظر هزینه ایجاد هر دفتر ICT روستایی 20 میلیون تومان و هزینه جاری ماهانه آن 700 هزار تومان است و با توجه به میزان خدمات ارائه شده، هر دفتر ICTروستایی می تواند 2 هزار نفر را تحت پوشش قرار دهد.
حدود یک میلیون و 400 هزار حساب بانکی توسط روستاییان در این دفاتر داریم که حدود 130 میلیارد تومان سرمایه روستاییان در آن‌ها وجود دارد و نقدینگی دفاتر ICT روستایی است که این موضوع طبیعتا به تسریع گردش پولی در کشور منجر می‌شود و این پیشرفت کشور را به دنبال دارد.
80 درصد از این 130 میلیارد تومان باید به صورت تسهیلات دوباره به روستاییان اهدا شود و پست نیز علاوه بر سرویس‌های جاری خود امکان پست خرید را برای روستاییان فراهم می‌کند و آن‌ها می‌توانند جنس مورد علاقه و درخواست خود را از طریق وبگاه‌ یا پورتال سازمان یا وزارت مربوطه ارائه و از طریق پست خرید این کار انجام شود.
همچنین قراردادهایی با اداره‌ی کل بیمه و خدمات درمانی، موسسه نشر کتاب، موسسه بنیاد مسکن، توزیع کالا برگ، توزیع سود سهام عدالت در روستاها و مواردی دیگر منعقد شده که این کار توسط پست بانک انجام می‌شود که در رابطه با توزیع سود سهام عدالت رقمی حدود 140 میلیارد تومان در کمتر از یک ماه به روستاییان توزیع شده است.
توزیع فرم هدفمند کردن یارانه، ثبت نام از داوطلبان کنکور، توزیع کارنامه‌های داوطلبان، توزیع کارت سوخت و قبوض را از دیگر فعالیت‌هایی است که از سوی این دفاتر ارائه می شود.
به گفته مهندس محمود هراتیان نژادی، عضو هیات مدیره پست بانک، در حال حاضر بیش از 17 میلیون و 190 هزار تراکنش در این دفاتر انجام شده که به واسطه آن بیش از 10 میلیون سفر روستایی حذف شده است.
عضو هیات مدیره پست بانک با بیان این مطلب که تا اسفند ماه سال گذشته 15 میلیون و 760 هزار تراکنش روی این حساب ها صورت گرفته است، گفت: بیش از 15 میلیون و 600 هزار قبض مختلف در این دفتر از سوی مراجعان پرداخت شده است.
مشکلات موجود بر سرراه دفاتر
ایجاد دفاترICT روستایی چارچوب ایجاد روستای الکترونیک را بنا می نهد اما تحقق روستای الکترونیک نیازمند ارائه خدمات مجازی توسط دستگاه‌ها و استفاده از این بوسیله روستائیان است.
اما به گفته‌ی کارشناسان چالش نبوندن محتوای مناسب به منظور خدمت‌رسانی، هماهنگ نبودن ارکان دولت جهت شناسایی منشا مهاجرت روستاییان به شهرها باعث شده تا وجود این دفاتر بدون کارایی لازم باشدبه طوریکه پیشخوان‌های دولت برای برقراری عدالت اجتماعی هنوز خالی از خدمات هستند در حالی که طبق پیش‌بینی‌ها در برنامه‌ی چهارم توسعه باید زیرساخت‌های این دفاتر متناسب با شرایط استانی فراهم می‌شد
صاحبنظران معتقدند، آنچه امروزه در کشور ما مشاهده می‌شود نبود یک عزم ملی تهیه‌ی محتوا و فرآیندهای خدمات دولتی در این مراکز است و به همین دلیل تنوع خدمات الکترونیکی که از سوی دولت به مردم سرویس داده می‌شود مطابق و کافی با نیاز و استقبال مردم نیست. این در حالی است که صفی از مردم که ‌آمادگی دریافت این نوع خدمات را دارند، وجود دارد.
ارتباطات در روستاها
از آنجایی که ارتباط رسانی به روستاها از سه سال پیش تا کنون مدنظر مسوولان قرار گرفته، عملکرد استان ها در این حوزه متفاوت است.
در ابتدای دولت نهم 489 روستا در استان کردستان دارای تلفن خانگی بودند، این در حالی است که این تعداد در حال حاضر به یک هزار و 154 روستا رسیده است و هم اکنون 127 هزار و 324 شماره تلفن ثابت در روستاهای استان کردستان مشغول به کار هستند.
در استان کهکیلویه و بویر احمد نیز، ارتباط رسانی به یک هزار و 614 روستای استان به پایان رسیده که 744 عدد از این تعداد بیش از 100 نفر و 870 روستای دارای جمعیتی کمتر از 100 نفر جمعیت دارند.
همچنین در این استان تاکنون، 70 سایت BTS از مجموع 151 سایت در نظر گرفته شده برای ارائه تلفن همراه روستایی به بهره برداری رسیده که به واسطه آن 663 سیم کارت تلفن همراه روستایی به متقاضیان واگذار شده است.
اما توسعه ارتباطات در روستاهای استان مرکزی نیز به تناسب از وضعیت مناسبی برخوردار است به گونه ای که به گفته مسوولان مخابرات این استان، ارتباط رسانی به یک هزار و 69 روستا نهایی شده است.
همچنین ظرفیت سازی لازم برای واگذاری حدود 100 هزار سیم کارت تلفن همراه روستایی به متقاضیان فراهم شده و برای این منظور 232 سایت تلفن همراه(BTS) در نظر گرفته شده و حدود 800 روستا نیز تحت پوشش این شبکه قرار خواهند گرفت.
استان زنجان نیز از وضعیت مشابهی  برخوردار است و هم اکنون 98 درصد از مجموع 967 روستای دارای سکنه این استان، از نعمت تلفن بهره مند شده اند.
با راه اندازی 250 سایت تلفن همراه(BTS) در سطح استان زنجان، 567 روستا تحت پوشش شبکه تلفن همراه روستایی قرار گرفته اند و تاکنون، بیش از 40 هزار سیم کارت این نوع از تلفن نیز به متقاضیان واگذار شده است.
در حال حاضر و با راه اندازی 195 مرکز تلفن WLL حدود 219 روستا تحت پوشش این شبکه تلفن همراه روستایی استان قزوین قرار گرفته اند.
همچنین با تلاش های صورت گرفته، ارتباط رسانی به حدود 91 درصد از این روستاهای این استان نیز عملیاتی شده که  بیش از 76 درصد از مجموع این روستاها از نعمت داشتن تلفن خانگی بهره مند هستند.
به گفته محمدی قوام، مدیر عامل شرکت مخابرات استان کرمان، از چهار سال پیش و به دلیل آنکه ارتباط رسانی از طریق کابل کشی هزینه بالایی داشت و توسعه ارتباطات در روستاها را با کندی رو به رو می کرد، استفاده از فناوری WLL-GSM در این استان آغاز شده است.
در نخستین گام و با نصب 100 سایت تلفن همراه ظرفیتی حدود 40 هزار شماره ایجاد شد که با توجه به نیاز استان در فاز دوم با راه اندازی 100 BTS جدید، ظرفیت موجود به 100 هزار شماره افزایش یافت.
بر همین اساس و در حال حاضر حدود سه هزار و 500 روستای استان دارای ارتباط هستند که دو هزار 861 عدد از این تعداد از نعمت تلفن خانگی برخوردار می باشند.
روستائیان این استان اگر تا پایان سال صبر کنند می توانند به واسطه راه اندازی شبکه هوشمند (IN)امکان دریافت سیم کارت های اعتباری تلفن همراه روستایی را نیز داشته باشند.
اما استان کرمانشاه نیز ارتباط رسانی به روستا ها را به کمک فناوری هایی از قبیل ایجاد مراکز کم ظرفیت، GSM روستایی و کابل کشی زمینی یا هوایی به صورت اقماری در اطراف مرکز کم ظرفیت عملیاتی کرده و تا کنون حدود یک هزار و 600 روستا از نعمت تلفن خانگی بهره مند شده اند.
از مجموع 550 روستای موجود در استان ایلام، 170 روستا زیر 100 نفر جمعیت و مابقی بالای 100 نفر جمعیت دارند که 94 درصد از آن ها دارای ارتباط مخابراتی هستند که از مجموع 515 روستای دارای ارتباط، 502 روستا از نعمت تلفن خانگی بهره مند هستند و ارتباط مخابراتی مابقی نیز از طریق دفتر مخابراتی تأمین می شود.
همچنین 273 روستای این استان با استفاده از 54 سایت تلفن همراه (BTS) تحت پوشش شبکه تلفن همراه روستایی قرار گرفتند که مجموع سیم کارت های GSM روستایی واگذار شده به متقاضیان در سطح استان، به بیش از نه هزار و 740 شماره رسیده است.
مقوم ، مدیرعامل شرکت مخابرات استان یزد نیز می گوید ، با نصب 41 سایت تلفن همراه، حدود یک هزار 400 شماره تلفن همراه روستایی به متقاضیان واگذار شده است.
همچنین در حال حاضر، 55 هزار و 342 شماره تلفن در 137 مرکز تلفن روستایی استان، مشغول به کار که به واسطه آن ضریب نفوذ تلفن ثابت روستایی در استان یزد به حدود 5/34 درصد رسیده است.
در استان بوشهر نیز ارتباط رسانی به 604 روستا از مجموع 666 روستای استان عملیاتی شده است و از این میان 388 روستایی که بالاتر از 100 نفر جمعیت دارند از نعمت داشتن تلفن خانگی بهره مند شده اند.
به گفته مدیرعامل این استان، جمعیت روستایی استان بوشهر، 320 هزار نفر است که بیش از 50 هزار نفر از این تعداد سیم کارت تلفن همراه در اختیار دارند و تا پایان سال جاری 110 عدد سایت تلفن همراه برای این منظور نصب و راه اندازی خواهد شد که به واسطه آن 290 روستا تحت پوشش شبکه تلفن همراه روستایی قرار خواهند گرفت.
اما در استان فارس که به گفته کارشناسان یکی از پیشتازان عرصه ارتباط رسانی در روستاها محسوب می شود، ضریب نفوذ خانوار تلفن روستایی به 125 درصد رسیده است.
بر همین اساس سه هزار و 11 روستای سطح استان فارس دارای ارتباط می باشند که دو هزار و 207 عدد از این تعداد دارای تلفن خانگی هستند و در حال حاضر 460 هزار شماره تلفن در سطح روستاهای استان فعال است.
با راه اندازی 309 سایت تلفن همراه (BTS)، یک هزار و 458 روستا تحت پوشش شبکه تلفن همراه روستایی قرار گرفته اند و تاکنون 400 هزار شماره ظرفیت سازی شده که از این تعداد، 143 هزار شماره به روستائیان واگذار شده است.
در استان آذربایجان شرقی، 150 سایت تلفن همراه در سطح استان به منظور ارایه خدمات تلفن همراه روستایی نصب و راه اندازی شده که به گفته مدیر عامل مخابرات این استان، با برنامه ریزیهای صورت گرفته، تا پایان سال جاری، تعداد BTS های پیش بینی شده برای ارایه این سرویس به روستائیان به 790 عدد خواهد رسید.
به واسطه امکانات در نظر گرفته شده، هم اکنون تلفن همراه روستایی به 200 روستا ارایه شده و ظرفیت سازی لازم برای واگذاری 500 هزار سیم کارت تلفن همراه روستایی، صورت گرفته است.
اما این استان در بخش شاخص واگذاری تلفن خانگی نیز از وضعیت مناسبی برخوردار بوده و تمامی روستاهای بالای 20 خانوار این استان به غیر از 10 روستا از این فنآوری بهره مند شده اند و تلفن خانگی مابقی این روستاها نیز تا پایان سال واگذار خواهد شد.
اما، حدود 99 درصد از جمعیت روستایی استان خراسان جنوبی نیز از امکانات مخابراتی بهره مند شده اند و تا اکنون تلفن خانگی به 907 روستای استان واگذار شده که این تعداد در ابتدای تأسیس شرکت مخابرات خراسان جنوبی تنها 128 روستا بوده است.
از سوی دیگر و با تمهیدات اندیشیده شده، بیش از 62 درصد از روستائیان در سطح استان خراسان جنوبی، امکان بهره‌مندی از شبکه اینترنت و خدمات قابل عرضه روی این شبکه را پیدا کرده اند.
استان مازندران یکی دیگر از استان های پیشتاز در این عرصه محسوب می شود به گونه ای که در حال حاضر، ارایه خدمات ارتباطی در این استان به روستاها به صورت به روز انجام می شود.
بر همین اساس، ضریب نفوذ تلفن ثابت روستایی استان مازندران به بیش از 38 درصد رسیده است و تمامی روستاهای دارای خدمات اینترنت و نمایش شماره نیز هستند.
همچنین با نصب 200 سایت تلفن همراه (BTS) تمامی روستاهای استان مازندران تحت پوشش شبکه تلفن همراه روستایی (GSM) قرار گرفته اند و تاکنون 55 هزار سیم کارت همراه روستایی به متقاضیان واگذار شده است.
سال 84، به 469 روستای استان خراسان رضوی تلفن خانگی واگذار شده بود در حالی که با تلاش صورت گرفته طی سه سال گذشته، این تعداد به یک هزار و 760 روستا افزایش یافته و در حال حاضر تلفن خانگی به بالغ بر 94 درصد از روستاهای استان واگذار شده است.
در استان خوزستان نیز از میان چهار هزار و 100 روستای سطح استان، تا کنون ارائه تلفن خانگی به دو هزار و 300 روستا به پایان رسیده و با برنامه ریزی های صورت گرفته، ارتباط رسانی به حدود یک هزار روستای دیگر تا پایان سال عملیاتی خواهد شد. همچنین با ظرفیت سازی صورت گرفته هم اکنون امکان واگذاری 270 هزار سیم کارت روستایی فراهم شده است.
اما به گفته سید فاضل زمانی، تمامی 884 روستای استان اصفهان، تحت پوشش شبکه مخابراتی قرار گرفته اند و از نعمت ارتباطات بهره مند هستند و بر همین اساس، ضریب نفوذ تلفن ثابت روستایی به بیش از 31 درصد رسیده است.
توسعه روستاها اثر منفی در سود سهام مخابرات ندارد
اما شاید تنها چیزی که در این میان اندکی نگرانی برای صاحبان سهام مخابرات ایجاد کند نحوه سرمایه گذاری مخابرات در آینده این پروژه باشد اما به گفته صابر فیضی، مدیرعامل مخابرات، بعد از انجام خصوصی سازی، هر آنچه در روستاها هزینه شود از سوی دولت و از محل USO پرداخت خواهد شد.
در حال حاضر هر آنچه درخصوص توسعه روستاها در بخش مخابرات در برنامه چهارم مدنظر قرار گرفته بود، اجرایی شده است و بر همین اساس در حال حاضر شرکت مخابرات ایران هیچ الزامی در این حوزه که در برنامه چهارم منظور شده بود، ندارد و لذا هزینه در روستاها نه تنها ضرری برای مخابرات ندارد بلکه مبلغی که دولت برای این منظور کمک می کند، به سرمایه شرکت اضافه می شود.
همچنین بر اساس پروانه ارائه شده به شرکت مخابرات، از زمان صدور پروانه، هزینه خدمات اجباری نظیر توسعه و نگهداری خدمات مخابراتی درمناطق محروم، توسط دولت پرداخت خواهد شد چرا که بر اساس تعهدات پروانه، سه درصد از پرداختی های اپراتور اول و دوم بابت خدمات اجباری منظور شده است و بر همین اساس، هر شرکت و سازمانی که بخواهد این خدمات را در روستاها و یا محل هایی که ارزش درآمدی ندارد انجام دهد، از محل این پول، پرداخت خواهد شد.