مسخره
کردن و تحقیر دیگران:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَومٌ مِّن قَوْمٍ عَسَى
أَن یَکُونُوا خَیْرًا مِّنْهُمْ وَلَا نِسَاء مِّن نِّسَاء عَسَى أَن یَکُنَّ
خَیْرًا مِّنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنفُسَکُمْ وَلَا تَنَابَزُوا
بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ وَمَن لَّمْ یَتُبْ
فَأُوْلَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴿ سوره حجرات،آیه۱۱﴾
ای
اهل ایمان ! نباید گروهی گروه دیگر را مسخره کنند، شاید مسخره شده ها از مسخره
کنندگان بهتر باشند، و نباید زنانی زنان دیگر را مسخره کنند شاید مسخره شده ها از
مسخره کنندگان بهتر باشند، و از یکدیگر عیب جویی نکنید...
توضیح
: یکی از ناپسند ترین صفات اخلاقی، تمسخر و طعنه زدن به دیگران است
که ریشه در تکبر و خود بزرگ بینی دارد. در آیه فوق به دلیل نهی از
تمسخر دیگران اشاره شده و آن این که شاید مسخره شوندگان از رتبه بهتری نسبت به مسخره
کنندگان نزد خداوند برخوردار باشند. قرآن مسخره کردن را صفت جاهلان می داند: زیرا
تنها کسی که فضل و مراتب انسان ها را از دریچه تقوا نبیند و به امتیازات موهوم
دنیوی دل خوش سازد، افراد فرودست خود را مورد طعنه و استهزاء قرار می دهد.
حدیث: پیامبر اکرم(ص): مَنْ أَذَلَّ مُؤْمِناً
أَذَلَّهُ اللَّهُ
کسی که مومنی را خوار
شمارد، خدا او را ذلیل خواهد کرد. (امالی طوسی: ص 182 ح 306)
ریشه هاى
مسخره کردن:
1- گاهى مسخره کردن برخاسته از ثروت است
که قرآن مىفرماید: «وَیلٌ لِکلّ هُمَزة لُمَزة، الّذى جَمع مالا و عَدّده»(195) واى بر کسى که به خاطر ثروتى که اندوخته است، در برابر
انسان و پشتسر او عیبجویى مىکند.
2- گاهى ریشه استهزا، علم و مدارک تحصیلى
است که قرآن درباره این گروه مىفرماید: «فَرِحوا بما عِندهم مِن العِلم و حاقَ
بهم ما کانوا به یَستهزؤن»(196) آنان به علمى که
دارند شادند و آنچه را مسخره مىکردند، آنها را فرا گرفت.
3- گاهى ریشه مسخره، توانایى جسمى
است. کفّار مىگفتند: «مَن اَشدُّ مِنّا قُوّة»(197) کیست
که قدرت و توانایى او از ما بیشتر باشد؟
4- گاهى انگیزه مسخره کردن دیگران، عناوین
و القاب دهان پر کن اجتماعى است. کفّار فقرایى را که همراه انبیا بودند
تحقیر مىکردند و مىگفتند: «ما نَراک اتّبعک الاّ الّذین هم أراذِلُنا»(198) ما پیروان تو را جز افراد اراذل نمىبینیم.
5 - گاهى تفریح و سرگرمى منشأ
مسخره است.
6- گاهى طمع به مال و مقام، سبب انتقاد
از انسان در قالب مسخره مىشود. مثلاً گروهى از پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله
درباره زکات عیبجویى مىکردند، قرآن مىفرماید: «و منهم مَن یَلمزُک فى الصّدقات
فان اُعطوا منها رَضوا و اِن لم یُعطوا منها اذا هم یَسخَطون»(199) ریشه این انتقاد طمع است که اگر از همان زکات به خود آنان
بدهى راضى مىشوند، ولى اگر ندهى همچنان عصبانى شده و عیبجویى مىنمایند.
7- گاهى ریشه مسخره جهل و نادانى
است. همین که حضرت موسى دستور ذبح گاوى را داد، بنىاسرائیل گفتند: آیا مسخره
مىکنى؟ موسىعلیه السلام گفت: «أعوذُ باللّه اَن اَکونَ من الجاهلین»(200) به خدا پناه مىبرم که از جاهلان باشم. یعنى مسخره برخاسته
از جهل است و من جاهل نیستم.
عواقب
مسخره کردن:
با توجّه به آیات و روایات، عواقب بدى در کمین مسخرهکنندگان است، از جمله:
الف: در سوره مطففین مىخوانیم: کسانى که در دنیا مؤمنان را با لبخند و غمزه
و فکاهى تحقیر کردند، در قیامت مورد تحقیر و خنده
بهشتیان قرار خواهند گرفت. «فالیوم الّذین آمنوا من الکفّار یَضحَکون»(204)
ب: گاهى کیفر مسخرهکنندگان، مسخره شدن در همین
دنیا است. «ان تَسخروا منّا فانّا نَسخرُ منکم کما تَسخرون»(205)
ج: روز قیامت براى مسخره کنندگان روز حسرت
بزرگى است. «یا حَسرَةً على العِباد ما یأتیهم من رسولٍ الاّ کانوا به
یَستهزؤن»(206)
د: در حدیث مىخوانیم: مسخره کننده با بدترین
وضع جان مىدهد. «ماتَ بِشَرّ مَیتَة»(207)
ه : امام صادق علیه السلام فرمود: کسى که بر مؤمنان طعنه مىزند یا کلامشان
را ردّ مىکند، خدا را ردّ کرده است.(208)