جاذبه های گردشگری

مجموعه امیر چقماق: امیر جلال الدین چقماق از سرداران و امرا شاهرخ تیموری و حاکم یزد در قرن هشتم ه.ق با همکاری همسر خود بانو خاتون در جهت آبادانی یزد مجموعه ای شامل تکیه، میدان، حمام، کاروانسراها، چاه آب سرد و از همه مهمتر مسجد امیر چقماق را بنیان نهادند. سنگ نصب شده در کرباس مسجد به طرف میدان و نثر وقفنامه برآن به خط نسخ، شبکه های ظریف از کاشی های معرق دور خارجی گنبد محراب صفه اصلی با طاقنمای مقرنس کاری، این مسجد را از نظر مرتبه زیبایی بعد از مسجد جامع قرار داده است. این بنا مسجد جامع نو نیز نامیده شده است.

مسجد جامع کبیر: مسجد جامع کبیر یزد یکی از با ارزش ترین میراث تاریخی، هنری و گنجینه ای از معماری اسلامی است. از امتیازات هنری و معماری این مسجد می توان به قدرت و استواری کاشیکاری های نفیس و زیبای لاجوردی آن اشاره کرد. داخل قسمت تابستانه مسجد محرابی قرار دارد که دارای کاشیکاری زیبایی است. بربالای این محراب وجود دو نقش جالب است. یکی از  این نقش ها ترکیب دو کلمه علی و محمد (علی به رنگ سفید و محمد به رنگ آبی)که هر کدام شش بار تکرار شده است، به صورت قرینه در دو طرف به وجود آمده است. نقش دیگر که نشانه و آرم مسجد است گنبدی کوچک و چسبیده به دیوار است. این نقش تنها در این مسجد دیده شده است. اما نکته جالب دیگر در این میان این است که مردم معتقدند خاک کاشی و خاک کلیه مصالح آن از کربلاست و برای ساختن آن بجای آب از گلاب استفاده شده است. سردر رفیع  و زیبای آن از دیگر ویژگی منحصر به فرد است که ارتفاع آن ۲۴ متر می باشد. این در یکی از بلندترین ایوان هایی است که در ایران ساخته شده است. گفتنی است قدمت این مسجد به قرت هشتم ه.ق بر می گردد و به شماره ثبتی ۲۰۶ و در تاریخ ۳۱/۴/۱۳۱۳ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

آتشکده زرتشتیان: یکی از اماکن مربوط به زرتشتیان آتشکده آنهاست. این بنا در خیابان  آیت الله کاشانی واقع گردیده  و شامل ساختمان مشجری است که در قرن اخیر ساخته شده است. در این محل آتش مقدس که برای زرتشتیان مقدس             می باشد به هزار و پانصد سال می رسد. آتش در محفظه ای بلند تر از سطح زمین در اتاقی نسبتا وسیع و دور از تابش خورشید قرار گرفته و اتاقهایی برای مراسم نیایش پیرامون آن طراحی شده است.

باغ دولت آباد: باغ دولت آباد یکی از باغهای معروف ایرانی است که در زمان محمد تقی خان (دوره زندیه) طراحی و ساخته شده است. این باغ از قناتی با همین نام مشروب می شود و جریان آب در باغ استخوان بندی طراحی آن را تشکیل می دهد. عناصر متشکله مجموعه چنین است: عمارت سر در جنوبی، شترخان و اصطبل ها، عمارت حرمسرا و عمارت هشتی و بادگیر، آشپزخانه، عمارت تالارآینه سر در اصلی و آب انبار دو دهانه، جالبترین بنای مجموعه را عمارت هشتی و بادگیر تشکیل می دهد که تلفیق جریان آب و هوا به زیباترین شکل صورت گرفته است. بادگیر باغ دولت آباد با ۸/۳۳ متر بلندی از سطح زمین شاهکار مهندسی و نشانه نبوغ معماران یزدی است.

دخمه زرتشتیان: دخمه در فرهنگ فارسی به معنای گورخانه گبرا می باشد.دخمه در انتهای جنوبی شهر یزد در حوالی منطقه صفائیه در بالای تپه ای نسبتا مرتفع وجود دارد، یکی که قدیمی تر است بنام هانچکی هاتریا (زرتشتی هندی الاصل) و دیگری که جدید تر است بنام گلستان معروف است در وسط این دو دخمه چاله ای سنگی وجود دارد که زرتشتیان مردگان خود را در آن می انداختند. این اثر مربوط به دوره قاجار می باشد. دخمه گلستان دارای قطر ۲۵ متر و ارتفاع دیوار از سطح تپه ۶ متر است و دخمه ها نجکی دارای قطر ۱۵ متر می باشد.

حمام خان: حمام خان به گرمخانه نور نیز شهرت دارد. سابقه احداث حمام به سال ۱۲۱۲ ه.ق بر می گردد.و در تاریخ ۱۲۴۲ ه.ق مورد تجدید بنا و تزئینات قرار گرفت .تزئینات حمام خان بسیار ساده بوده است به بطوریکه مهمترین تزئین آن نقاشی های بخش شاه نشین می باشد. مساحت حمام ۱۱۷۰ متر مربع و زیر بنای آن ۹۰۰ متر مربع می باشد.

خانه لاریها: این خانه در سال ۱۲۸۶ ق ساخته شده مالک آن حاج محمد ابراهیم لاری بوده است. سابقاً بعنوان خانقاه نعمت اللهی از آن استفاده می شد. مساحت آن حدود ۱۷۰۰ متر و زیر بنائی معادل ۱۲۰۰متر مربع داراست. درها، پنجره ها، ارسی ها و اتاقهای آئینه کار و نقاشی شده آن یکی از نمونه های عالی خانه های اعیانی قرن سیزدهم است.

خانه ملک التجار: این خانه نمونه در حدود یکصد و بیست سال قبل در یکی از بازارهای مهم شهر ساخته شده و متعلق به ملک التجار است. مدخل خانه به اسلوب روزگار خود دارای کوچه ای دراز و باریک و دیوارهای بسیار بلند است. تزئینات داخلی اتاق های آن دست کمی از خانه های قدیمی دیگر ندارد. نقاشی اتاق های این خانه کار  یک نقاش شیرازی است که از حیث اسلوب کاملاً با نقاشی های عمارت نارنجستان شیراز همسان است. این خانه در حال حاضر تبدیل به مهمانسرای سنتی شده است.

آب انبار شش بادگیری: در یزد بیش از ۷۵ آب انبار وجود دارد. این آب انبار دارای شش بادگیر می باشد و ۱۸۰ سال پیش در دوره قاجار ساخته شده است. از ویژگی های مهم این اثر تاریخی دو دهانه بودن این آب انبار است که دارای تزئینات مقرنس کاری می باشد.و دارای ۵۵ پله ورودی در قسمت جنوبی است که بین پله ۲۵و ۲۶ از بالا یک هشتی با سنگ فرش آجری قرار دارد.

مدرسه ضیائیه(زندان اسکندر): این ساختمان مشهور به زندان اسکندر  می باشد و متعلق به سال ۶۳۱ ه.ق است و بانی آن شرف الدین علی رضی است. این مدرسه در محله نهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام قرار دارد.

موزه آئینه و روشنایی: سبک معماری این ساختمان ترکیبی است از معماری سنتی و معماری اروپایی و شامل اتاق هایی رو به استخر یا نشیمن بهاری، اتاق خواب، قسمت شاه نشین، حوضخانه و سرویس است. قدمت قدیمی ترین قسمت ساختمان که با مصالح سنتی ساخته شده حدود ۶۰ سال و از ساخته های دوران پهلوی است.

موزه آب: این بنا به وسعت ۷۲۰ متر مربع و متعلق به دوره قاجار می باشد. اشیاء موجود در این موزه شامل وسایل حفر قنات، ابزار و دوات اندازه گیری حجم آب، وسایل تامین روشنایی در قنات، اسناد و مدارک خرید و فروش، وقف نامه های قدیمی، کتابچه میراب ها و اسناد توزیع آب و … می باشد.

موزه وزیری: در این موزه آثار تاریخی فرهنگی زیر مورد بازدید علاقه مندان قرارمی گیرد.کتب و قرآن های نفیس خطی، اسناد و قباله ازدواج، وقف نامه ها، سکه های ضرب یزد از قرن ۷ تا دوره قاجار، فرمان های سلاطین و حکام رجال و ابنیه های تاریخی، پارچه ترمه و ظروف سرامیک و مسین .

موزه سکه و مردم شناسی حیدرزاده: از ویزگی این بنا گچ بری های زیبا با نقوش اسلیمی منقوش به اشعار واقعه کربلا ، تالار بزرگ و کاربندی های بالای درب های مجاور به حیاط، گنجینه های زیبای چوبی وکریاس ورودی با گچبری زیبای سقف آن است.

موزه علوم یزد: فضای این موزه دو بخش است، قسمتی از بخش تحتانی دبیرستان ایرانشهر به مساحت ۳۵۰۰ متر مربع که قدمت آن به سال ۱۳۱۴ هجری شمسی بر می گردد. طراح ساختمان معمار فرانسوی آندره گدار است، بخش دیگر در یک ساختمان قدیمی با معماری زیبا با مساحت ۱۵۰۰ متر مربع که هر دو بخش به هم متصل است.

امازاده جعفر: امامزاده جعفر از نوادگان امام صادق (ع) و از مهمترین زیارتگاه مورد احترام مردم یزد، در محله قدیمی مصلی عتیق واقع شده است. وی در زمان خلافت متوکل عباسی از مدینه به یزد مهاجرت کد و به شاگردی در دکان آهنگری پرداخت. وی در سال ۴۲۳ ه.ق در گذشت و در محل فعلی دفن شده است.

مسجد ملااسماعیل: این مسجد بزرگ در جنوب میدان خان قرار گرفته است و اثر همت والای آخوند ملا اسماعیل عقدایی در سال ۱۲۲۲ می باشد، این مسجد مشتمل است به ایوان وسیع با دهنه ۷۵/۱۵ متر و شبستان با ۳۲ ستون و گنبدهای بسی عالی ، نقش و نمای آجری درگاهها و گاهی تلفیق شده به کاشی و سنگ مکتوب در طرف چپ بالای سر در ورودی با مطالبی با خط نستعلیق و سنگ لوحه های مختلف.

مسجد شاه  طهماسب: این مسجد در میدان بعثت واقع شده است و بانی بنای آن بیگم دختر شاه طهماسب صفوی است که به همسری نورالدین میرمیران از خاندان شاه نعمت الله درآمد، از بنای قدیم آن چیزی باقی نمانده مگر دو سنگ مرمر یکی در محراب و دیگری بر ستون میدان.

مسجد فرط: مسجد کوچکی واقع در محله دارالشفا که گفته شده بعد از خروج ابومسلم در خراسان و تسلط او بر یزد، آنرا ساخت و امام رضا (ع) هنگام سفر از مدینه به خراسان دراین مسجد عبادت نموده است، بر اساس سنگ محراب آن زمان احداث آنها را حدود هشتصد تا نهصد سال تخمین می زنند.

مسجد ریگ: این مسجد که کاروانسرای مخروبه بوده است توسط امیر معین الدین اشرف بنا گردید. منار گلی مزین به کاشی با خطوط و نقوش مهندسی، قفسه ای چوبی در بالای منار کتیبه خط ثلث بر کاشی معرق در سه طرف در، در کنده کاری دو لنگه ای، کاشی های شش ضلعی فیروزه ای و آبی با حاشیه های سیاه سفید مرسوم قرن نهم هجری در بدنه محراب و طاقنمای محراب با گچکاری مقرنس از برجستگیهای این بنا به شمار می رود.

مسجد چهل محراب: این بنا در قرن هفتم هجری توسط خواجه شمس الدین محمد بنا شده است. علت شهرت آن به چهل محراب آن است که در آن چهل محراب کاشی تعبیه شده بود. در حال حاضر فقط شش قطعه از کاشی باقی مانده است.

مسجد جامع فهرج: این مسجد که در ۳۰ کیلومتری شرق یزد قرار گرفته، از خشت و گل ساخته شده است. تاریخ بنای آن به صدر اسلام باز می گردد. این مسجد در تاریخ معماری اسلامی- ایرانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ستون های قطور و پوشش تاق آن از نوع پیر گهواره ای است و مناره مسجد که از گل ساخته شده است به دوره های بعدی مربوط می باشد.

جغرافیای طبیعی

استان یزد با وسعتی حدود یکصد و سی هزار کیلومتر مربع در فلات مرکزی ایران واقع شده و دارای آب و هوای اقلیمی گرم و خشک بیابانی است، اما برخی شرایط محلی چون ارتفاعات    شیرکوه، شعاع وسیعی از منطقه را تحت تاثیر عوامل مثبت آب و هوایی قرار داده است. از سوی دیگر وجود کویر های نمک و دشتهای وسیع و عریان در مرکز و شرق استان، بر میزان درجه خشکی و شدت شرایط کویری آن افزوده است. در این استان نوسان دما زیاد است و بین ۲۰ تا ۴۶ درجه تغییر میکند. از این رو استان یزد دارای دو فصل است: فصل بلند گرما ( اسفند تا مهر) و فصل کوتاه سرما ( از آبان تا اواخر بهمن ) معمولا سردترین ماههای سال در این استان، دی و بهمن و گرمترین ماه سال تیر می باشد.

 

 

ارتفاعات استان یزد

کوهها:

شیرکوه مهمترین ناهمواری استان است که به صورت دیواره ای کوهستانی بخش مرکزی استان را از چالهء ابر کوه جدا میسازد. ارتفاع قلهء شیر کوه ۴۰۷۵متر است و با شهر یزد ۲۰کیلومتر فاصله دارد. از دیگر قلل ارتفاعات شیرکوه میتوان به قله سعیدی با ارتفاع ۳۳۲۰ متر و لورگ با ارتفاع ۱۵۲۵متر اشاره کرد.

کوه خرانق: کوهی در شمال شهر یزد که بلندترین قله آن ۳۱۵۸متر ارتفاع دارد. از دیگرکوههای یزد میتوان به چک چک ، اشتری و هامانه اشاره کرد.

کویر: کویر اردکان (سیاه کوه) ، کویر ابرکوه ، تاغستان و کویر در انجیر از معروفترین کویرهای استان یزد به شمار میروند.

 

 

منابع آب:

آبهای محلی

به علت کمبود ریزشهای جوی، هیچ گونه رود خانهء دائمی در این منطقه وجود ندارد .

تنها تعدادی مسیل که گاه در سالهای پر باران از چند ساعت تا چند ماه آب دارند به چشم میخورند مه که معروفترین آنها عبارتند از : صادق آباد- اسلامیه، تفت- فخر آباد و مسیل دو کالی در خرانق.

آبهای زیر زمینی

سفره اصلی آبهای زیر زمینی استان یزد از جنوب فهرج تا شمال اردکان گسترده است. بهره برداری از این سفره از طریق قنوات و چاههای عمیق صورت میگیرد.  هم اکنون ۳۶۷ رشته قنات یا کاریز، ۳۷۰ رشته قنات کوهستانی و سه هزار حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق در این استان قرار دارند. قنات اهرستان که سابقه ی حفر یکی از قناتهای آن به ۷۰۰ سال پیش بر میگردد، قنات دولت آباد که ۷۰ کیلومتر طول دارد قنات غیاث آباد پشت کوه که سابقهء آن به ۱۰۰۰ سال بر میگردد و قنات زارچ از مشهور ترین قناتهای استان یزد می باشد.

چشمهء غربالبیز: چشمه ای تاریخی است که به ویژه در فصل بهار، محلهء تفریح بسیاری از مردم یزد به شمار میرود.